Klasyczne kasztele w pełni rozwinięte - Człuchów

OPCJE:
Zdjęcia na licencji:
Eksponaty w kolekcji
36 / 58
<
>
Czas na przedstawienie zamku, który dla mnie zajmuje miejsce specjalne w całym panteonie krzyżackich budowli. Wiąże się to z faktem, że przez całe lato, kilkadziesiąt lat temu pracowałem  przy naprawie krenelażu wieży i szczytu ewangelickiej kaplicy, postawionej na miejscu kościoła zamkowego.
Po zajęciu i przyłączeniu Pomorza Gdańskiego do Państwa Zakonnego, przez kilkanaście lat Krzyżacy nie byli pewni swojej zdobyczy, dlatego też  dopiero po tym czasie zaczęli wznosić następne siedziby konwentów. Z drugiej strony powoli następowało luzowanie reguły zakonnej i tendencje sekularyzacyjne, co z kolei miało bezpośredni wpływ na charakter wznoszonych przez nich budowli. Niebagatelna rolę na te nazwijmy to opóźnienia mały wewnętrze koterie w samym zakonie, powstawanie różnych stronnictw politycznych i fakt wątpliwej już wtedy roli misyjnej na „dzikim, pogańskim wschodzie. Budowane kasztele zaczęły z czasem przybierać zróżnicowane formy, znacząco odbiegające od tych wzorcowych. W takich okolicznościach około 1330 roku utworzono najbardziej wysuniętą na wschód komturię człuchowską, jedna z najważniejszych i najzamożniejszych w całym państwie.  
Zamek komturski w Człuchowie (ordensburg Schlochau), budowany był w okresie między rokiem 1325 a 1365, a jeśli chodzi o wielkość całego założenia, był jednym z najokazalszych zamków w państwie zakonnym. Składał się z trzech podzamczy i zamku wysokiego. Bardzo ciekawe było położenie całej budowli miedzy dwoma jeziorami, gdzie w poprzek półwyspu, nazwanego później Kujawamy wykopano trzy nawodnione fosy, tworząc trzy wyspy. Wjazd do zamku wiódł przez dwa przedzamcza i łącznie cztery bramy. Po wykopaniu fos usypano platformę wyniesioną 5 metrów nad poziom gruntu, na której posadowiono zamek wysoki otoczony parchamem, podwójnym od strony północnej.  Główny dom konwentu miał rzut na planie kwadratu o bokach 47,5 x 47,5m z potężnym bergfriedem w narożniku północno-zachodnim i bramą w przylegającym do niego od północy murze kurtynowym.  Na pozostałych narożach nie wybudowano wieżyczek, co już było odstępstwem od w stosunku do starszych kaszteli. Prawdopodobnie nie przyozdobiono też elewacji wzorami z zendrówek, na co wskazuje zachowany fragment ściany przylegający do wieży. Duży kościół zamkowy znajdował się w skrzydle północnym i zorientowany był na wschód  zgodnie z regułą zakonną. Nie znamy niestety dokładnego rozplanowania kościoła, ani nie posiadamy pewności jakie miał sklepienia, prawdopodobnie było to jednak sklepienia gwiaździste. Najdłuższe i najszersze było skrzydło południowe, w którym znajdował się prawdopodobnie refektarz, za którym było wyjście przez arkadowy ganek do postawionego już wodach jeziora gdaniska. Kapitularz i dormiotorium ulokowano w skrzydle wschodnim. Mury wieńczyły prawdopodobnie bogato zdobione szczyty. Dziedziniec zamkowy posiadał murowany krużganek i cały był wybrukowany. Najciekawszym i najlepiej zachowanym elementem zamku jest potężny bergfried, wysoki obecnie na 45m, choć prawdopodobnie był pierwotnie wyższy. Wkomponowany był bezpośrednio w mur zamkowy, podobnie jak też w Brodnicy. Jest też prawdopodobnie bezpośrednim rozwinięciem tamtej budowli, choć w odróżnieniu od niej miał na przykład schody poprowadzone wewnątrz muru i raczej nie posiadał nadbudowanego zwieńczenia z krenelażem. Ostatnią kondygnacje obiegał ganek straży, a od południa wychodził z niego otwór, prowadzący do wielkiej misy wmurowanej bezpośrednio w ścianę. Element ten służył do sygnalizacji optycznej za pomocą rozpalanego na nim ognia. Wieża liczy sobie 13 kondygnacji,  wejście do niej było na wysokości 10m i prowadziło ze skrzydła zachodniego przez podnoszona do wnętrza zwodzoną kładkę. Budowlę tę ukończono jako ostatni element zamku już w drugiej połowie wieku XIV. Zamek w Człuchowie uważany jest za ostatni klasyczny kasztel krzyżacki. Dla czego zakon zdecydował sie na zbudowanie tak kosztownej budowli na peryferiach swojego państwa. Otóż oprócz funkcji militarnej, administracyjnej i mieszkalnej dla konwentu, miał pełnić rolę wizytówki propagujacej potegę zakonu, wśród rycerstwa zachodniego zmierzjącego na wschód, po chwałę i łupy zdobyte na bezbożnych ludach dzikiej części Europy.
Jako średniowieczna forteca nigdy nie został zdobyty w wyniku oblężenia, dopiero przegrana wojna trzynastoletnia, wymusiła oddanie zamku pod panowanie polskiego króla.  
Kres potężnej ongiś budowli nastąpił w latach 1786-1811, gdy król pruski pozwolił rozebrać zamek na materiał budowlany i pobudowano z niego chałupki i „chlewiki”.  
Do dzisiaj zachowała się główna wieża zamkowa, mury przyziemia i ostatnio odkopane piwnice, niestety bez stropów. Na dziedzińcu mamy oryginalny bruk, a na zewnątrz częściowo zrekonstruowane mury parchamu. Zachodnie przedzamcze jest niestety zabudowane, co znacząco przyczyniło się do destrukcji zachowanych fragmentów murów. W wieży i nowym kościele urządzono muzeum, a na samą wieżę można wjechać sobie windą (a ja kurde kiedyś wchodziłem na nią po linie).  
Elewacje na podstawie planów C. Steinbrechta.
Rysunki, plany C. Steinbrecht
Aksonometria moja z 1993 roku.
Inny rysunek zamku pod linkiem:
https://myvimu.com/exhibit/54903529-zamek-krzyzacki-w-czluchowie
Ostatnia fotka - autor w wejściu do wieży 1991 rok, a u szczytu wieży widoczny kamień sygnalizacyjny.
Data dodania: 21 września 2021
Miejsce pochodzenia: Polska
Stan eksponatu: Bardzo dobry
Pomóż uzupełnić opis Dowiedz się więcej Zauważyłeś błąd lub wiesz coś więcej na temat tego eksponatu?
Zasugeruj właścicielowi poprawiony opis i Zdobądź punkty dla swojego muzeum!

Eksponat jest widoczny w następujących kategoriach serwisu.

Eksponat został odwiedzony łącznie 91 razy od 21 września 2021
Reklama
Dodaj komentarz
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. MyViMu.com nie ponosi odpowiedzialności za ich treść.

Ta witryna korzysta z plików cookies w celu dostosowania zawartości do preferencji użytkownika oraz tworzenia anonimowych statystyk, również przy użyciu usługi Google Analytics. Kliknięcie "Tak, zgadzam się" lub dalsze korzystanie z serwisu bez wybrania żadnej z opcji oznacza akceptację cookies i przetwarzania danych zbieranych automatycznie, zgodnie z Regulaminem.

Kliknij tutaj, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o wykorzystaniu danych zbieranych automatycznie.