Klasyczne kasztele w pełni rozwinięte – Gdańsk

OPCJE:
Zdjęcia na licencji:
Eksponaty w kolekcji
39 / 58
<
>
Czas na mój rodzimy kasztel, czyli zamek komturski w Gdańsku (schloss Danzig,ordensburg Dantzig).
Z tego co jest widoczne do dzisiaj na powierzchni, absolutnie nie można wywnioskować, że są to pozostałości jednego z najpotężniejszych zamków krzyżackich wybudowanych na terenie Państwa Zakonnego w Prusach. Idąc nabrzeżem wzdłuż Motławy, wpierw widzimy basztę nazwaną Łabędź (Schwamturm), która kryje relikty murów baszty zamkowej, która flankowała przedzamcze zachodnie od strony południowo-zachodniej. Widoczny jest też odsłonięty po wojnie kawałek muru kurtynowego, który z kolei osłaniał druga fosę od strony Motławy, a przylegał do baszty narożnej parchamu.  Ściany jej zostały wewnątrz zabudowane i powstała kamieniczka. Druga mniejsza kamieniczka powstała z kawałka muru parchamu przylegającego do tej baszty. Są jeszcze relikty murów ukryte pod tynkiem budynku, w którym mieści się obecnie restauracja. Do końca trzeciej dekady wieku XIX istniała jeszcze brama przylegająca do tego muru, a prowadząca kiedyś na pierwsze przedzamcze. I to wszystko. W ziemi znajdują się fundamenty większej części założenia i systematycznie są odkrywane przy okazji prowadzonych inwestycji na terenie byłego zamku.
Po opanowaniu miasta w 1308 roku i wykończeniu królewskiej załogi, Krzyżacy zajęli książęcy zamek i osadzili w nim komtura. Właściwy zamek zbudowali około 1340 roku, na miejscu grodu książęcego rodu Święców, wykorzystując częściowo zarówno fosy grodowe, jak i obwałowania. Zbudowanie nowego zamku na miejscu wcześniejszych drewnianych budowli, było już w tym okresie ewenementem. W tym jednak przypadku, z uwagi na niepewny status przynależności Pomorza Gdańskiego, początek budowy nastąpił dopiero po 22 latach od inkorporacji tych terenów przez zakon i wystąpiła presja czasu.
Całe założenie składało się z zamku wysokiego otoczonego parchamamem i osobną fosą oraz dwóch nietypowych w kształcie przedzamczy. Pierwsze, o rzucie litery U, oddzielone od miasta fosą i opierające się o kanał Raduni, drugie  L kształtne było przedzamczem właściwym, które z dwóch stron od północy i zachodu stykało się z fosą zamku wysokiego. Fosy zamkowe zasilane były nie z Motławy, a z Raduni od której Krzyżacy specjalnie poprowadzili 13,5 kilometrowy kanał (podobnie jak w Malborku). Była to w tamtych czasach olbrzymia inwestycja hydrologiczna, ale oprócz zasilania fos zamkowych, miała drugie i to chyba poważniejsze zadanie, zasilanie młynów. Krzyżacy ustanowili monopol na mielenie mąki i wybudowali w właśnie w Gdańsku największą hale produkcyjną ówczesnej Europy – Wielki Młyn, którego mury zewnętrzne możemy podziwiać do dzisiaj.
Zamek wysoki miał rzut kwadratu o bokach 52 metrów, z wieżami narożnymi, znacznie wysuniętymi poza linie elewacji. Wieża główna o boku 10,8m umiejscowiona w północno-wschodnim narożniku, mogła spełniać funkcję bergfriedu, ale mogła też na wzór budowanych w tym czasie wież w Malborku, czy Królewcu być dzwonnicą i punktem obserwacyjnym. Ubezpieczała wjazd do budynku głównego, podobnie jak w np. Człuchowie. Do niedawna twierdzono, że jej wizerunek  był umieszczony na zaginionym obrazie z Dworu Artusa „Okręt Kościoła”, ale po szczegółowej analizie przeprowadzonej niedawno przez znawców historii i topografii  miasta np. Jarosława Zulewskiego, ustalono, że przedstawiał on budowaną właśnie w tym czasie wieżę kościoła Mariackiego. Kształt budowli nie pasuje do wieży mariackiej, ale układ topograficzny budynków już tak. Zresztą sam tytuł obrazu może być pomocny, a okres namalowania obrazu pół wieku po rozbiórce zamku, może tezę tę jednak potwierdzać. Pozostałe trzy kwadratowe wieżyczki o bokach 8,5m, faktycznie flankowały  ściany zamkowe i pozwalały prowadzić wzdłuż nich ostrzał z broni cięciwowej, a później i palnej. Nie znamy rozmieszczenia pomieszczeń zamkowych, jedyne co wysoce prawdopodobne do umiejscowienie kościoła z ołtarzami Św. Barbary i Św. Elżbiety. Zachowało się sporo elementów wystroju architektonicznego w postaci kolumn, baz i zworników. Element te możemy podziwiać w klasztorze franciszkanów (Muzeum Narodowe w Gdańsku) – służki sklepienne i zworniki, bazy i kolumny w piwnicach „Domu Przyrodników” (Muzeum Archeologiczne), a także leżące wielkie bazy przed kamieniczkami przy ulicy Grodzkiej. W narożnikach kwadratowego parchamu wybudowano cztery baszty, lub basteje. Według kronik baszta w narożniku południowo-wschodnim, miała wmurowane kamienne okno z którego wyprowadzano nocą ogromny łańcuch, którym zagradzano Motławę, uniemożliwiając w tym czasie żeglugę.
Zamek gdański mimo późnej daty jego budowy, zasługuje na miano klasycznego kasztelu z uwagi na jego cechy, typowe dla tej formy architektonicznej. Został też ukończony w całości, co już w tym czasie nie było takie częste dla zamków konwentualnych, ale to już było zasługą bogactwa komturii gdańskiej.
Nadmierne korzystanie z tego bogactwa stało się później przyczyną jego upadku i zagłady.  Zbuntowane mieszczaństwo gdańskie zamurowało bramę prowadząca z Głównego Miasta do zamku w 1410. Krzyżacy zemścili się na mieszkańcach mordując poźniej jego burmistrzów. Pół wieku później nie darowali już braciszkom i po zdobyciu zamku rozebrali go w roku 1454 do prawie ostatniej cegiełki. W brew pozorom nie była to jednak zemsta, a czysty pragmatyzm. Otóż miało to zapobiec ustanowieniu w nim królewskiej załogi, która sprawowała by kontrolę nad miastem. Tak w ogóle to historia krzyżackiej warowni mogła by być tematem na niezły thriller.

Elewacje na podstawie planów C. Steinbrechta.
Aksonometria moja z 1993 roku.
Rysunek Wielkiego Młyna C. Steinbrechta.
Plany T.Torbus
Inny rysunek zamku pod linkiem:
https://myvimu.com/exhibit/54903023-zamek-krzyzacki-w-gdansku
 
Data dodania: 29 września 2021
Miejsce pochodzenia: Polska
Stan eksponatu: Bardzo dobry
Pomóż uzupełnić opis Dowiedz się więcej Zauważyłeś błąd lub wiesz coś więcej na temat tego eksponatu?
Zasugeruj właścicielowi poprawiony opis i Zdobądź punkty dla swojego muzeum!

Eksponat jest widoczny w następujących kategoriach serwisu.

Eksponat został odwiedzony łącznie 93 razy od 29 września 2021
Reklama
Dodaj komentarz
30 września 2021
Dziekuje za pochwały.
Jurgen, wyobraź sobie, że wieża zamkowa była nawyższą budowlą w Gdańsku. Krzyżacy nie pozwalali by jakakolwiek budowla kościelna, czy świecka nawet dorównywała wysokoscia wieży zamkowej. Istnieją też przekazy, że wieża ta pełniła rolę latarni morskiej, gdyz ujscie Wisły w owym okresie było o kilka kilometrów bliżej niż obecnie. Wieża na Kościele Mariackim mogła być dobudowana do obecnej wysokości dopiero pod koniec XV w i w zamyśle mała przewyższać wcześniej rozebraną wieżę zamkową. Takie odreagowanie kompleksów.
Kustosz
30 września 2021
Dziekuje. Wszystko super, ekstra, mint. Zawsze jakjestem w tamtych okolicach Gdanska probuje sobie wyobrazic jak wygladal ten zamek w tym miejscu.
Kustosz
30 września 2021
Kopalnia wiedzy i ciekawostek historycznych! Gratulacje i szacunek dla wiedzy.
30 września 2021
Piękny opis i grafika,gratuluję!
29 września 2021
Prezentacja ze specjalną dedykacją dla Jurgena.
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. MyViMu.com nie ponosi odpowiedzialności za ich treść.

Ta witryna korzysta z plików cookies w celu dostosowania zawartości do preferencji użytkownika oraz tworzenia anonimowych statystyk, również przy użyciu usługi Google Analytics. Kliknięcie "Tak, zgadzam się" lub dalsze korzystanie z serwisu bez wybrania żadnej z opcji oznacza akceptację cookies i przetwarzania danych zbieranych automatycznie, zgodnie z Regulaminem.

Kliknij tutaj, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o wykorzystaniu danych zbieranych automatycznie.